De Waadi geldt niet alleen voor uitzendkrachten met een arbeidsovereenkomst. Ook situaties waarin zzp’ers worden ingezet kunnen onder de wet vallen. Maar wanneer precies? In dit artikel leggen we uit wanneer de Waadi van toepassing is op zzp’ers, welke verplichtingen dat meebrengt en wat de gevolgen zijn voor opdrachtgevers en intermediairs.

Wanneer geldt de Waadi voor zzp’ers?

De Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs (Waadi) is van toepassing zodra er sprake is van het ter beschikking stellen van arbeidskrachten. De wet gebruikt bewust het brede begrip arbeidskracht in plaats van werknemer. Dit betekent dat ook zzp’ers onder de Waadi kunnen vallen.

De cruciale vraag is: werkt de zzp’er onder toezicht en leiding van de opdrachtgever? Als dat het geval is, is er sprake van terbeschikkingstelling in de zin van de Waadi, ongeacht de contractuele constructie.

De drie voorwaarden voor terbeschikkingstelling

Er is sprake van terbeschikkingstelling wanneer aan drie voorwaarden is voldaan:

  1. Een intermediair stelt de arbeidskracht ter beschikking aan een derde
  2. De arbeidskracht verricht arbeid onder toezicht en leiding van die derde
  3. De arbeid wordt verricht tegen een vergoeding

Het maakt hierbij niet uit of de zzp’er formeel als zelfstandige werkt of een arbeidsovereenkomst heeft. De feitelijke situatie is bepalend. Dit principe is door de Hoge Raad bevestigd in meerdere arresten.

Terbeschikkingstelling vs. bemiddeling: het verschil voor zzp’ers

Een belangrijk onderscheid bij zzp’ers is dat tussen terbeschikkingstelling en bemiddeling. Niet elke situatie waarin een intermediair een zzp’er koppelt aan een opdrachtgever valt onder de Waadi.

Wanneer is het terbeschikkingstelling?

  • De zzp’er werkt onder toezicht en leiding van de opdrachtgever
  • De opdrachtgever bepaalt werktijden, werkwijze of geeft inhoudelijke instructies
  • De zzp’er is ingebed in de organisatie van de opdrachtgever
  • De intermediair blijft betrokken bij de arbeidsrelatie (bijvoorbeeld als contractpartij)

Wanneer is het bemiddeling?

  • De zzp’er werkt volledig zelfstandig en bepaalt zelf hoe het werk wordt uitgevoerd
  • Er is geen gezagsverhouding met de opdrachtgever
  • De intermediair brengt alleen vraag en aanbod bij elkaar, zonder verdere betrokkenheid
  • De zzp’er draagt ondernemersrisico en brengt eigen materialen mee

Bij zuivere bemiddeling is de Waadi niet van toepassing. Maar in de praktijk is de grens vaak minder scherp dan het lijkt.

Schijnzelfstandigheid en de Waadi

De vraag of een zzp’er onder de Waadi valt, raakt direct aan het bredere thema van schijnzelfstandigheid. Als een zzp’er feitelijk werkt alsof er een arbeidsovereenkomst is, met vaste werktijden, instructies en inbedding in de organisatie, dan is de kans groot dat de Waadi van toepassing is.

Dit heeft gevolgen op meerdere vlakken:

  • Waadi-verplichtingen worden van toepassing op de intermediair
  • Fiscale risico’s ontstaan doordat de Belastingdienst de arbeidsrelatie kan herkwalificeren
  • Arbeidsrechtelijke gevolgen kunnen optreden, zoals het ontstaan van een uitzendovereenkomst

Sinds de hervatting van de handhaving op schijnzelfstandigheid per 1 januari 2025 is dit thema actueler dan ooit. Opdrachtgevers en intermediairs die zzp’ers inzetten doen er goed aan om de feitelijke situatie kritisch te beoordelen.

Welke Waadi-verplichtingen gelden bij zzp’ers?

Als de inzet van een zzp’er kwalificeert als terbeschikkingstelling, gelden dezelfde Waadi-verplichtingen als bij reguliere uitzendkrachten:

Registratieplicht

De intermediair die de zzp’er ter beschikking stelt, moet geregistreerd staan in het Handelsregister als onderneming die arbeidskrachten ter beschikking stelt. Ontbreekt deze registratie, dan kan de Nederlandse Arbeidsinspectie een boete opleggen van € 8.000 tot € 32.000.

Belemmeringsverbod

Het belemmeringsverbod uit artikel 9a van de Waadi kan ook gelden voor zzp’ers. De Hoge Raad heeft in het Fortec Engineering-arrest verduidelijkt dat dit verbod van toepassing is wanneer de zzp’er feitelijk werkt onder toezicht en leiding van de opdrachtgever. Een intermediair mag de zzp’er dan niet belemmeren om rechtstreeks voor de opdrachtgever te gaan werken.

Verbod op tegenprestatie

De zzp’er mag geen kosten in rekening worden gebracht voor de plaatsing bij de opdrachtgever. Dit verbod geldt ongeacht de contractuele vormgeving.

Gelijke behandeling

Het recht op gelijke arbeidsvoorwaarden als vergelijkbare vaste medewerkers kan eveneens van toepassing zijn wanneer de arbeidsverhouding kwalificeert als terbeschikkingstelling.

De dga-bv als bijzonder geval

Een veelvoorkomende constructie is de zzp’er die werkt via een eigen bv, waarbij de zzp’er directeur-grootaandeelhouder (dga) is. De Waadi kent hiervoor een specifieke uitzondering.

Een bv die uitsluitend de eigen dga ter beschikking stelt, waarbij de dga 90% of meer van de aandelen houdt, is wel registratieplichtig maar wordt bij overtreding niet beboet. Let op: de registratieplicht zelf vervalt hiermee niet. De bv moet nog steeds correct geregistreerd staan in het Handelsregister.

Deze uitzondering is relevant voor een groot deel van de zzp-markt, waar werken via een persoonlijke holding of management-bv gangbaar is.

Waadi-check voor zzp-intermediairs

Of je nu een detacheringsbureau, een zzp-bemiddelaar of een opdrachtgever bent die zzp’ers inzet via een intermediair: het is belangrijk om te beoordelen of de Waadi van toepassing is.

Controleer het volgende:

  • Werkt de zzp’er onder toezicht en leiding van de opdrachtgever?
  • Is de intermediair geregistreerd in het Handelsregister voor het ter beschikking stellen van arbeidskrachten?
  • Zijn er afspraken die de zzp’er belemmeren om rechtstreeks voor de opdrachtgever te werken?
  • Worden er kosten in rekening gebracht aan de zzp’er voor de plaatsing?

Als opdrachtgever of inlener ben je medeverantwoordelijk. Je moet controleren of de intermediair correct geregistreerd staat. Dit doe je via de Waadi-check bij de Kamer van Koophandel.

Wat verandert er met de WTTA?

De Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (WTTA) brengt ook voor de zzp-markt veranderingen mee. De WTTA treedt naar verwachting in werking op 1 januari 2027 en introduceert een verplicht toelatingsstelsel.

Dit betekent onder meer:

  • Toelatingsvereiste: intermediairs die arbeidskrachten ter beschikking stellen, inclusief zzp’ers, moeten een toelatingsvergunning verkrijgen
  • Waarborgsom van € 100.000 voor uitleners die niet langer dan vier jaar geregistreerd staan
  • Strengere handhaving door de nieuwe Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt (NAU)
  • Boetes tot € 90.000 bij overtreding

De WTTA komt bovenop de bestaande Waadi-verplichtingen. Voor intermediairs die zzp’ers ter beschikking stellen (uitleners) betekent dit dat zij aan beide wetten moeten voldoen.